Kto przynosi prezenty pod choinkę? Mikołaj, Gwiazdor, Aniołek i Dzieciątko

Kto przynosi prezenty w regionach Polski

Polska jest jednym z niewielu krajów, w których prezenty pod choinkę przynosi kilka różnych postaci, zależnie od regionu. Granice nie są ostre: w wielu rodzinach zwyczaj przyjechał razem z dziadkami z innej części kraju.

Postać	Gdzie najczęściej	Kiedy przychodzi
Święty Mikołaj	większość kraju: Mazowsze, Łódzkie, Podlasie, Warmia i Mazury, Lubelszczyzna, Dolny Śląsk	6 grudnia i w Wigilię
Gwiazdor	Wielkopolska, Kujawy, Pomorze, część Kaszub	Wigilia
Dzieciątko	Górny Śląsk, Śląsk Cieszyński	Wigilia
Aniołek, Gwiazdka	część Małopolski i Podkarpacia	Wigilia

Święty Mikołaj

Postać wywodzi się od świętego Mikołaja, biskupa Miry w Licji (dziś Demre w Turcji), który żył w IV wieku. Legendy opisują go jako kogoś, kto potajemnie pomagał biednym, między innymi podrzucając pieniądze na posag trzech córek ubogiego mieszkańca. Jego relikwie od 1087 roku przechowuje się w bazylice w Bari we Włoszech.

Współczesny wygląd Mikołaja, z białą brodą, czerwonym strojem i saniami z reniferami, ukształtowała kultura amerykańska. Wiersz Clementa Clarke’a Moore’a z 1823 roku dodał sanie i renifery, rysunki Thomasa Nasta w „Harper’s Weekly” od 1863 roku utrwaliły postać tęgiego, wesołego starszego pana, a reklamy Coca-Coli rysowane przez Haddona Sundbloma od 1931 roku rozpowszechniły ten wizerunek na całym świecie.

Gwiazdor

Gwiazdor to postać ludowa z zachodniej i północnej Polski. Tradycyjnie nosił wywrócony na lewą stronę kożuch, futrzaną czapkę, maskę albo wymalowaną twarz i rózgę. Zanim dał prezent, pytał, czy dziecko było grzeczne, i kazał powiedzieć pacierz albo wierszyk. Dziś Gwiazdor coraz częściej wygląda jak Mikołaj, ale wciąż przychodzi tylko w Wigilię.

Wychowałam się w Poznaniu i do dziś pamiętam, że wierszyk dla Gwiazdora trzeba było przygotować kilka dni wcześniej. W domu mojego męża spod Warszawy w tym samym czasie przychodził Mikołaj i nikt nie musiał niczego recytować.

Dzieciątko

Na Górnym Śląsku prezenty przynosi Dzieciątko (po śląsku Dzieciontko), czyli mały Jezus. W przeciwieństwie do Mikołaja i Gwiazdora nikt go nie widzi. Prezenty pojawiają się pod choinką, gdy dzieci wyjdą z pokoju, a o tym, że Dzieciątko już było, informuje dzwoneczek. Podobny zwyczaj znają Czesi (Ježíšek), Słowacy i część Niemców (Christkind).

Aniołek i Gwiazdka

W części Małopolski i na Podkarpaciu prezenty przynosi Aniołek, w niektórych domach Gwiazdka. To postaci podobne do Dzieciątka: niewidoczne, związane z narodzinami Jezusa. Stąd powszechne w całej Polsce określenie „prezent na Gwiazdkę”.

Kto przynosi prezenty w innych krajach

W większości krajów Europy Zachodniej, w USA i Kanadzie prezenty przynosi postać wzorowana na Mikołaju, ale terminy i imiona się różnią.

• Niemcy, Austria, Szwajcaria, Czechy: Christkind lub Ježíšek, w Wigilię wieczorem. W północnych Niemczech coraz częściej Weihnachtsmann.
• Holandia i Belgia: Sinterklaas, wieczorem 5 grudnia. W Boże Narodzenie prezentów jest mniej.
• Wielka Brytania: Father Christmas, w nocy z 24 na 25 grudnia. Prezenty zostawia w skarpetach i pod choinką.
• Włochy: Babbo Natale 25 grudnia, a 6 stycznia czarownica Befana, która przynosi grzecznym dzieciom słodycze, a niegrzecznym węgiel.
• Hiszpania: tradycyjnie Trzej Królowie, w nocy z 5 na 6 stycznia. Od kilkudziesięciu lat także Papá Noel 25 grudnia.
• Rosja i część krajów byłego ZSRR: Dziadek Mróz ze Śnieżynką, w noc sylwestrową.
• Szwecja: Jultomten, w Wigilię po południu, często osobiście, w przebraniu jednego z dorosłych.

Co powiedzieć dziecku, u którego kolegi przychodzi ktoś inny

Najprościej: że w różnych miejscach Mikołaj ma różnych pomocników albo różne imiona, tak jak dzieci w różnych krajach mówią w różnych językach. Ta odpowiedź działa u przedszkolaków i nie wymaga zmiany rodzinnej tradycji.

Kiedy dokładnie te postacie przychodzą, opisujemy we wpisie kiedy Mikołaj przynosi prezenty. Prezenty pod choinkę, posortowane według osoby i budżetu, zebraliśmy na stronie prezent na święta.